Balrog, świerszcz z mrocznych tuneli
Na greckiej wyspie Kastellorizo odkryto nowy gatunek świerszcza jaskiniowego. Został on nazwany na cześć Balroga, demona ognia z powieści J.R.R. Tolkiena „Władca Pierścieni” - czytamy na łamach „Journal of Orthoptera Research”.
Wschodnia część Morza Śródziemnego wciąż przynosi nowe, nieoczekiwane odkrycia. Spośród zamieszkałych przez Greków wysp najdalej wysuniętą na wschód jest niewielka (9 kilometrów kwadratowych) Kastelorizo, położona zaledwie 3 kilometry od południowych wybrzeży Turcji. Na niej właśnie greccy naukowcy znaleźli nieznanego wcześniej owada, który żyje w sieci sztucznych tuneli.
Gatunek nazwany Dolichopoda balrogi należy do świerszczy jaskiniowych z rodzaju Dolichopoda zamieszkujących ciemne, wilgotne środowiska, takie jak jaskinie, szczeliny i przestrzenie podziemne w południowej Europie i wschodniej części Morza Śródziemnego. Dolichopoda są dobrze znane biologom ewolucyjnym, ponieważ ich izolowane populacje często ewoluują w odrębne gatunki na wyspach lub w systemach jaskiń.
Choć na Kastelorizo poza sztucznymi tunelami nie ma jaskiń, w których owady mogłyby ewoluować, szczegółowe badania morfologiczne i molekularne potwierdziły, że okazy reprezentują gatunek nowy dla nauki.
Nazwa gatunkowa: „balrogi” została zainspirowana Balrogiem, demonem ognia z „Władcy Pierścieni” J.R.R. Tolkiena. U Tolkiena Balrog to starożytna istota ukryta głęboko pod górami, wyłaniająca się z ciemności. Nowo odkryty świerszcz również od niepamiętnych czasów pozostawał nieznany i żył bez światła.
Nazwa nawiązuje również do okoliczności odkrycia gatunku, który został znaleziony wyłącznie w tunelu wydrążonym przez człowieka. W narracji Tolkiena Balrog zostaje ujawniony dopiero po tym, jak krasnoludy „zapuściły się zbyt głęboko”; podobnie, Dolichopoda balrogi został odkryty na Kastellorizo w wyniku antropogenicznych wykopalisk na Górze Vigla, ponieważ wyspa nie posiada dostępnych jaskiń.
W przeciwieństwie do tolkienowskiego Balroga, Dolichopoda balrogi jest nieszkodliwy.
Odkrycie D. balrogi dowodzi, że nawet małe wyspy mogą być siedliskiem unikalnych gatunków endemicznych. Sugeruje to również, że sztuczne środowiska podziemne, takie jak tunele i opuszczona infrastruktura, mogą pełnić funkcję schronienia dla wyspecjalizowanych organizmów zamieszkujących jaskinie.
„Te przypomina nam, że odkrycia dotyczące bioróżnorodności nie ograniczają się do odległych lasów tropikalnych czy głębokich oceanów. Nawet znane krajobrazy i struktury stworzone przez człowieka mogą być siedliskiem gatunków, które pozostawały niezauważone” – wskazał kierujący badaniami Konstantinos Kalaentzis.
Organizmy przystosowane do życia w jaskiniach, takie jak Dolichopoda, często mają zasięg występowania bardzo ograniczony, czasami tylko do jednej jaskini. Z tego powodu mogą być szczególnie narażone na zaburzenia siedlisk. Udokumentowanie i zrozumienie tych ukrytych gatunków to ważny pierwszy krok w kierunku ich ochrony.
Zdaniem autorów publikacji (DOI:10.3897/jor.35.187943) niezliczone greckie wyspy – wiele z nich wciąż słabo zbadanych biologicznie – prawdopodobnie kryją w sobie wiele ukrytych skarbów bioróżnorodności czekających na odkrycie.
Paweł Wernicki (PAP)
pmw/ zan/